Nichiren — Nhà Cải Cách Phật Giáo Nhật Bản
Nichiren (日蓮, 1222-1282 CN) là một trong những nhân vật tôn giáo có ảnh hưởng nhất lịch sử Nhật Bản — một nhà tiên tri, nhà cải cách và nhà tranh luận không biết mệt mỏi, người đã xây dựng một hình thức Phật giáo độc đáo lấy Kinh Pháp Hoa làm trung tâm tuyệt đối.
Sinh ra trong gia đình ngư dân tại tỉnh Awa (nay là Chiba), Nichiren xuất gia từ nhỏ và dành nhiều năm nghiên cứu tại các trung tâm Phật giáo lớn. Sau khi khảo cứu toàn bộ các tông phái Phật giáo đương thời — Tịnh Độ, Thiền, Mật Tông, Thiên Thai — ông kết luận rằng Kinh Pháp Hoa là giáo lý tối thượng và Phật giáo Nhật Bản đương thời đã sai lạc khỏi chân lý.
Daimoku — Hạt Nhân Của Phật Giáo Nichiren
Nam Mô Diệu Pháp Liên Hoa Kinh
Năm 1253, Nichiren tuyên bố câu niệm:
"Namu Myōhō Renge Kyō" (南無妙法蓮華経)
Trong tiếng Việt: "Nam Mô Diệu Pháp Liên Hoa Kinh" — tức là quy y, nương tựa vào Kinh Diệu Pháp Liên Hoa.
Câu niệm này — gọi là Daimoku (Đề Mục) — không phải tên một vị Phật hay Bồ Tát mà chính là tựa đề của bộ kinh. Đây là sáng kiến độc đáo của Nichiren: bản thân tên kinh chứa đựng toàn bộ năng lực của kinh. Tụng tên kinh với nhất tâm là tụng toàn bộ kinh, là đồng nhất với tinh thần của kinh.
Lý Luận Thần Học
Nichiren lập luận rằng trong Mạt Pháp (thời đại suy thoái của Phật pháp — ông tin rằng thời đại mình đang sống trong giai đoạn này), con người không đủ căn cơ để thực hành các pháp tu tập phức tạp như thiền định hay nghi lễ Mật Tông. Daimoku là phương tiện duy nhất phù hợp với thời đại và căn cơ.
Ông viết trong Lập Chính An Quốc Luận (Risshō Ankoku-ron):
"Nếu muốn thoát khổ cá nhân thì trước hết hãy dẹp bỏ sự suy thoái của quốc gia, nếu muốn hòa bình thế gian thì trước hết hãy chấn hưng giáo lý của Phật."
Cuộc Đời Tranh Đấu
Bốn Lần Bị Đàn Áp
Nichiren không ngần ngại chỉ trích các tông phái Phật giáo khác bằng ngôn ngữ rất mạnh:
- Niệm Phật (Tịnh Độ Tông) là địa ngục
- Thiền là ma quỷ
- Mật Tông là phá hoại đất nước
- Giới Luật (Luật Tông) là phản quốc
Những lời chỉ trích này khiến ông bị đàn áp nhiều lần:
1260: Bị tấn công bằng vũ lực tại Kamakura vì viết Lập Chính An Quốc Luận.
1261: Bị đày đến bán đảo Izu.
1271: Sắp bị chém đầu trên bãi Tatsunokuchi — theo truyền thuyết, có ánh sáng xuất hiện làm quan quân hoảng sợ. Bị đày đến đảo Sado — điều kiện khắc nghiệt hơn.
1274: Được ân xá, trở về nhưng tiếp tục bị cô lập.
Nichiren tự đồng nhất mình với Bồ Tát Thường Bất Khinh (Sadāparibhūta) trong Kinh Pháp Hoa — vị Bồ Tát bị ném đá và sỉ nhục nhưng vẫn cúi đầu lễ tất cả mọi người: "Tôi không dám khinh thường các ngài vì các ngài đều sẽ thành Phật."
Gohonzon — Đối Tượng Thờ Tự
Một đặc điểm độc đáo của Phật giáo Nichiren là Gohonzon (本尊 — Bản Tôn) — một Maṇḍala được Nichiren tự thiết kế, ghi bằng chữ Hán và Sanskrit, với Daimoku ở trung tâm, xung quanh là tên của các nhân vật trong Kinh Pháp Hoa.
Gohonzon không phải tượng Phật mà là văn bản thư pháp thần thánh — biểu tượng của sự giác ngộ của Phật. Nichiren viết:
"Gohonzon này chưa từng được truyền trao ở Ấn Độ hay Trung Hoa. Chỉ ở Nhật Bản thời Mạt Pháp này mới có."
Các Tông Phái Nichiren
Sau khi Nichiren mất (1282), trường học của ông phát triển thành nhiều nhánh:
Nichiren Shū (日蓮宗): Tông phái gốc, trụ sở tại núi Minobu — nơi Nichiren sống những năm cuối đời. Tương đối cởi mở, không giữ độc quyền về Gohonzon.
Nichiren Shōshū (日蓮正宗): Tự nhận là truyền thừa chân chính từ đệ tử thân cận nhất của Nichiren là Nikkō. Quan điểm độc tôn, giữ bản Gohonzon nguyên thủy.
Sōka Gakkai (創価学会): Xuất phát từ Nichiren Shōshū nhưng tách ra năm 1991. Trở thành một trong những tổ chức Phật giáo lớn nhất thế giới với hơn 12 triệu thành viên ở hơn 190 quốc gia. Nhấn mạnh hoạt động xã hội và "cách mạng nhân cách" thông qua Daimoku.
Reiyūkai, Risshō Kōseikai: Các tổ chức Phật giáo Pháp Hoa lớn khác phát triển từ thế kỷ 20.
Triết Học Nichiren
Tam Đại Bí Pháp
Nichiren trình bày giáo lý của mình qua Tam Đại Bí Pháp (ba bí mật lớn):
- Bản Môn Đề Mục (Honmon no Daimoku): Câu niệm Namu Myōhō Renge Kyō
- Bản Môn Đàn (Honmon no Kaidan): Nơi thờ phụng đúng đắn — theo quan niệm Nichiren, sẽ có một "Đài Giới" được dựng lên khi Nhật Bản trở thành trung tâm của Phật giáo thế giới
- Bản Môn Bản Tôn (Honmon no Honzon): Gohonzon
Phật Tính Và Mười Cõi
Nichiren phát triển học thuyết về Mười Cõi (jikkai) từ Kinh Pháp Hoa và Thiên Thai: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, A Tu La, người, trời, Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ Tát, Phật. Mỗi cõi chứa đựng cả mười cõi — tức là trong tâm một con người bình thường có đủ cả mười cõi từ địa ngục đến Phật.
Câu Daimoku kích hoạt cõi Phật (Buddhahood) tiềm ẩn trong bản thân.
Di Sản
Nichiren để lại hơn 500 tác phẩm bằng tiếng Nhật và tiếng Hán — đây là di sản văn chương lớn nhất của bất kỳ nhà sư Nhật Bản nào. Nhiều tác phẩm được viết trong điều kiện lưu đày khắc nghiệt trên đảo Sado, có giá trị không chỉ về mặt tôn giáo mà còn là văn học.
Sōka Gakkai — tổ chức Nichiren hiện đại — hiện diện tại Việt Nam và trên toàn thế giới, mang thông điệp của Daimoku vào đời sống thường nhật của hàng triệu người thế kỷ 21.
Kết Luận
Nichiren là ví dụ điển hình về một nhân vật tôn giáo lấy một kinh văn làm trung tâm của toàn bộ hệ thống. Trong một thế giới đầy phức tạp và mâu thuẫn, ông tìm ra sự đơn giản cực hạn: một câu niệm, một bộ kinh, một Phật tính. Dù gây tranh cãi, di sản của ông là minh chứng rằng Kinh Pháp Hoa — sau 1600 năm — vẫn đủ sức truyền cảm hứng cho những cuộc cách mạng tôn giáo mới.