Lễ Obon - Lễ Hội Tưởng Nhớ Tổ Tiên Nhật Bản
Obon (お盆), còn gọi là Bon, là lễ hội Phật giáo truyền thống Nhật Bản được tổ chức hàng năm để tưởng nhớ và đón linh hồn tổ tiên về thăm con cháu. Đây là một trong ba kỳ nghỉ lễ quan trọng nhất của Nhật Bản cùng với Tết Nguyên Đán và Tết Dương lịch.
Nguồn Gốc Phật Giáo
Lễ Obon bắt nguồn từ câu chuyện trong kinh Phật về Mục Kiền Liên (Maudgalyāyana), một trong mười đệ tử lớn của Đức Phật. Ông nhờ thần thông nhìn thấy mẹ đang bị đau khổ trong cõi ngạ quỷ. Hỏi Phật cách cứu mẹ, Phật dạy rằng vào ngày rằm tháng 7, cúng dường thanh tịnh cho Tăng đoàn sẽ có đủ phước đức để giúp mẹ thoát khổ.
Câu chuyện này chính là nguồn gốc của cả Lễ Obon lẫn Lễ Vu Lan báo hiếu tại Việt Nam, dù hình thức biểu hiện rất khác nhau.
Lịch Obon
Ngày tổ chức Obon có sự khác biệt theo vùng:
- 13-16 tháng 7 dương lịch: Kanto (Tokyo) và một số vùng
- 13-16 tháng 8 dương lịch: Phổ biến nhất, nhiều tỉnh thành
- 13-16 tháng 7 âm lịch: Một số vùng vẫn theo lịch âm
Các Phong Tục Truyền Thống
Mukaebi - Lửa Đón
Vào tối ngày 13, mỗi gia đình đốt lửa nhỏ (mukaebi - lửa đón) trước nhà hoặc tại mộ tổ tiên để dẫn đường cho linh hồn về. Ở nhiều vùng nông thôn, tục này vẫn được duy trì.
Kazari - Trang Trí Bàn Thờ
Bàn thờ tổ tiên (butsudan) được trang trí đặc biệt với rau củ hoa quả tươi, đèn lồng, hoa và các vật phẩm yêu thích của người đã khuất. Có tục dùng rau thảo để gắn tạo thành hình bò (ngựa chở linh hồn về nhanh) và trâu (ngựa chở linh hồn đi chậm để ở lâu hơn).
Bon Odori - Điệu Múa Obon
Bon Odori (盆踊り) là điệu múa truyền thống đặc trưng nhất của Obon. Người dân tập hợp quanh một sân khấu trung tâm, mặc yukata (kimono mùa hè), múa theo vòng tròn với các động tác đặc trưng theo từng vùng. Âm nhạc là trống taiko và shamisen.
Điệu múa này ban đầu nhằm giải trí và đón tiếp linh hồn, nhưng ngày nay trở thành lễ hội cộng đồng quan trọng.
Toro Nagashi - Thả Đèn
Vào đêm cuối của Obon (ngày 15 hay 16), người ta thả đèn nổi bằng giấy (toro nagashi) trên sông hoặc biển để tiễn linh hồn tổ tiên trở về. Cảnh hàng nghìn ngọn đèn nhỏ trôi trên mặt nước tối là một trong những hình ảnh đẹp nhất của văn hóa Nhật Bản.
Okuribi - Lửa Tiễn
Lửa được đốt lại vào buổi tối ngày tiễn để soi đường cho linh hồn trở về thế giới bên kia.
Tại Kyoto - Daimonji Gozan Okuribi
Sự kiện nổi tiếng nhất của Obon là Daimonji tại Kyoto vào ngày 16 tháng 8. Trên năm ngọn núi quanh Kyoto, người ta đốt lửa tạo thành các hình: chữ 大 (đại), ký tự Diệu Pháp, hình thuyền, hình đền và chữ 左大 (Tả Đại). Ngọn lửa khổng lồ này có thể nhìn thấy từ khắp thành phố, là biểu tượng tiễn linh hồn tổ tiên về cõi âm.
Ý Nghĩa Hiện Đại
Obon ngày nay là kỳ nghỉ gia đình quan trọng nhất tại Nhật. Hàng triệu người trở về quê hương thăm gia đình, thắp hương tại mộ tổ tiên và tham gia các lễ hội địa phương. Đây là thời điểm để người Nhật kết nối với gia đình và cội nguồn, dù phong tục tôn giáo đã nhạt dần tại các thành phố lớn.