Sulak Sivaraksa (sinh 1933) là một trong những nhà tư tưởng và hoạt động Phật giáo nhập thế nổi bật nhất châu Á. Người trí thức Thái Lan này – nhiều lần bị truy tố vì những phát biểu chỉ trích chính phủ và hoàng gia – đã dành cả cuộc đời để chứng minh rằng Phật giáo đích thực không thể tách rời khỏi cuộc đấu tranh cho dân chủ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường.
Con Đường Trở Thành Nhà Hoạt Động Phật Giáo
Sulak Sivaraksa sinh ra trong một gia đình trung lưu Thái Lan, được giáo dục tại Anh và trở thành trí thức hàng đầu Thái Lan từ những năm 1960. Ông sáng lập nhiều tạp chí trí thức quan trọng, thúc đẩy đối thoại về vai trò của Phật giáo trong xã hội Thái Lan đang hiện đại hóa nhanh chóng.
Điểm khác biệt quan trọng của Sivaraksa so với nhiều trí thức Phật giáo đương thời là ông không chỉ viết và nói – ông hành động. Ông thành lập nhiều tổ chức xã hội dân sự, hỗ trợ nông dân nghèo, vận động cho quyền phụ nữ và trẻ em, và lên tiếng công khai chống lại sự bất công – kể cả khi điều đó gây nguy hiểm cho bản thân.
Ông đã bị trục xuất khỏi Thái Lan hai lần (1976 và 1991) và nhiều lần phải ra hầu tòa vì tội "xúc phạm hoàng gia" (lèse-majesté). Mỗi lần như vậy, ông đều nhận được sự ủng hộ của cộng đồng Phật giáo quốc tế và các tổ chức nhân quyền toàn cầu.
Lý Luận Phật Giáo Về Đổi Mới Xã Hội
Sivaraksa lập luận rằng Phật giáo truyền thống tại châu Á – đặc biệt tại Thái Lan – đã bị biến thành công cụ để duy trì hiện trạng, bảo vệ quyền lợi của tầng lớp cầm quyền và khiến người nghèo chấp nhận số phận của mình bằng lý thuyết về nghiệp báo sai lệch. Ông gọi đây là "sự tha hóa của Phật giáo" và đấu tranh để trả lại cho Phật giáo tinh thần giải phóng nguyên thủy của Đức Phật.
Theo Sivaraksa, cấu trúc tam độc (tham, sân, si) không chỉ hoạt động ở cấp độ cá nhân mà còn ở cấp độ cơ cấu xã hội. "Tham" của chủ nghĩa tư bản tiêu dùng, "sân" của chủ nghĩa quân sự và "si" của tuyên truyền nhà nước là những hình thức độc hại cấp độ xã hội mà Phật giáo nhập thế phải đối mặt và biến đổi.
Mạng Lưới Phật Giáo Xã Hội Quốc Tế
Một trong những đóng góp quan trọng nhất của Sivaraksa là xây dựng mạng lưới Phật giáo xã hội tại châu Á và toàn cầu. Ông đồng sáng lập:
INEB (International Network of Engaged Buddhists): Được thành lập năm 1989, mạng lưới này kết nối hàng chục tổ chức Phật giáo nhập thế tại châu Á, châu Âu và châu Mỹ, tổ chức hội nghị và chia sẻ kinh nghiệm hoạt động xã hội dựa trên nền tảng Phật giáo.
Sathirakoses-Nagapradipa Foundation: Tổ chức tại Thái Lan hỗ trợ các cộng đồng nông dân nghèo, nghiên cứu phát triển thay thế và giáo dục Phật giáo tiến bộ.
Phê Phán Toàn Cầu Hóa Và Đề Xuất Thay Thế
Sivaraksa là một trong những tiếng nói sớm nhất phê phán mặt tiêu cực của toàn cầu hóa kinh tế từ góc độ Phật giáo. Ông lập luận rằng mô hình phát triển kinh tế hiện đại – chạy theo tăng trưởng GDP bằng mọi giá – là sự thể hiện của lòng tham (lobha) ở cấp độ quốc gia và quốc tế, dẫn đến bất bình đẳng và phá hủy môi trường.
Thay vào đó, ông đề xuất mô hình "kinh tế Phật giáo" (dựa trên ý tưởng của E.F. Schumacher) – kinh tế phục vụ con người và cộng đồng, không phải kinh tế biến con người thành công cụ phục vụ tăng trưởng.
Cuộc đời của Sulak Sivaraksa là minh chứng rằng đức tin tôn giáo, khi được hiểu sâu sắc và thực hành dũng cảm, có thể là nguồn sức mạnh phi thường cho cuộc đấu tranh vì một thế giới công bằng và bền vững hơn.