Phật Giáo Việt Nam Thế Kỷ 20 - Chấn Hưng Và Đổi Mới
Thế kỷ 20 là thời kỳ biến động lớn của Phật giáo Việt Nam - từ phong trào chấn hưng đầu thế kỷ, qua thời kỳ chống Pháp, đến cuộc đấu tranh Phật giáo 1963 và sự thành lập các tổ chức thống nhất hiện nay.
Bối Cảnh Đầu Thế Kỷ 20
Đến đầu thế kỷ 20, Phật giáo Việt Nam đang ở trong tình trạng suy yếu:
- Ảnh hưởng của Nho giáo và Pháp thuộc làm giảm vị thế Phật giáo
- Nhiều chùa chiền xuống cấp, không có lực lượng trí thức Phật học
- Thiếu tổ chức thống nhất và hệ thống giáo dục
Phong Trào Chấn Hưng
Thích Khánh Hòa - Người Tiên Phong
Hòa thượng Thích Khánh Hòa (1877-1947) tại Bến Tre là người khởi xướng phong trào chấn hưng:
- Năm 1920s: Vận động thành lập Hội Phật Học
- Năm 1931: Thành lập Hội Nam Kỳ Nghiên Cứu Phật Học tại Sài Gòn
- Xuất bản tạp chí Từ Bi Âm (1932) - tạp chí Phật giáo đầu tiên bằng chữ Quốc Ngữ
Các Tổ Chức Thành Lập
Nối tiếp phong trào này, nhiều tổ chức Phật giáo được thành lập:
- Hội Phật Học Nam Kỳ (1931, Sài Gòn)
- Hội An Nam Phật Học (1932, Huế)
- Hội Phật Giáo Bắc Kỳ (1934, Hà Nội)
Đây là lần đầu tiên Phật giáo Việt Nam có tổ chức cơ sở có hệ thống trên cả ba miền.
Giáo Dục Phật Học
Phong trào chấn hưng đặc biệt chú trọng giáo dục:
Trường Phật Học
- Phật Học Đường Báo Quốc (Huế, 1934)
- Phật Học Đường Liên Hải (Sài Gòn)
- Phật Học Đường Báo Quốc (Huế) dưới sự hướng dẫn của nhiều Hòa thượng
Dịch Thuật và Xuất Bản
Hàng chục kinh sách được dịch sang chữ Quốc ngữ, giúp Phật giáo tiếp cận đại chúng biết đọc chữ Quốc ngữ thay vì chỉ chữ Hán cổ.
Phong Trào Phật Giáo 1963
Cuộc Đấu Tranh
Dưới chính quyền Ngô Đình Diệm (Công giáo), Phật giáo bị kỳ thị:
- Lệnh cấm treo cờ Phật giáo trong lễ Phật Đản 1963
- Cảnh sát đàn áp đám đông ở Huế, nhiều người chết
Tự Thiêu Thích Quảng Đức
Ngày 11/6/1963, Hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu tại ngã tư Phan Đình Phùng - Lê Văn Duyệt, Sài Gòn. Hình ảnh truyền khắp thế giới, gây chấn động quốc tế.
Phong trào tiếp tục với nhiều cuộc biểu tình, cầu nguyện và tự thiêu của các tăng ni khác. Cuối cùng Ngô Đình Diệm bị lật đổ tháng 11/1963.
Thống Nhất Giáo Hội
Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam (1981)
Năm 1981, sau thống nhất đất nước, Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam được thành lập:
- Thống nhất các tổ chức Phật giáo cả nước
- Giáo hội hoạt động dưới sự hướng dẫn của nhà nước
- Phát triển hệ thống giáo dục từ lớp sơ đẳng đến đại học
Học Viện Phật Giáo
Nhiều học viện Phật giáo được thành lập sau 1981:
- Học Viện Phật Giáo Việt Nam tại Hà Nội
- Học Viện Phật Giáo Việt Nam tại Huế
- Học Viện Phật Giáo Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh
Di Sản Và Hiện Tại
Ngày nay, Phật giáo Việt Nam có:
- Hơn 45.000 tăng ni
- Hơn 18.000 ngôi chùa
- Ước tính 12-15 triệu Phật tử tích cực
- Hàng chục triệu người theo đạo Phật ở mức độ văn hóa
Thế kỷ 20 là thời kỳ Phật giáo Việt Nam tái sinh - từ suy yếu đầu thế kỷ đến phong trào chấn hưng, qua thử thách chính trị, đến tổ chức hệ thống trong thời đại mới.