Lịch Sử & Nguồn Gốc
Chùa Hoành Bồ là một trong những ngôi chùa cổ kính nhất tại huyện Hoành Bồ, với lịch sử hình thành từ thế kỷ XVI trong thời kỳ nhà Lê đang củng cố và mở rộng lãnh thổ về phía Đông Bắc. Hoành Bồ là vùng đất nằm giữa vịnh Hạ Long và vịnh Cửa Lục, có vị trí địa chiến lược quan trọng và cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ với núi rừng, sông suối và vùng vịnh biển đẹp tuyệt vời. Ngôi chùa được xây dựng trên sườn núi, nhìn xuống vịnh Cửa Lục lấp lánh ánh nước, như một viên ngọc tâm linh được thiên nhiên ban tặng cho vùng đất này.
Theo các tài liệu lịch sử còn lại, vào thế kỷ XVI, một vị thiền sư nổi tiếng trong vùng đã chọn sườn núi Hoành Bồ để dựng am tu luyện sau nhiều năm vân du khắp nơi. Vị thiền sư này được kể là có đạo hạnh cao thâm và tài trị bệnh cứu dân, được dân chúng trong vùng kính trọng và yêu mến. Nơi ông tu hành dần trở thành điểm đến của nhiều phật tử và người dân cầu an, xin thuốc chữa bệnh. Sau khi ông viên tịch, người dân địa phương đã xây dựng ngôi chùa nhỏ tại đây để tưởng nhớ công đức của Ngài và thờ phụng Quan Thế Âm Bồ Tát theo di nguyện.
Trải qua các triều đại Lê Trung Hưng và Nguyễn, chùa Hoành Bồ tiếp tục được mở rộng và trùng tu nhiều lần với sự hỗ trợ của các quan lại địa phương và thương nhân giàu có. Đặc biệt vào thế kỷ XIX dưới thời nhà Nguyễn, vùng Hoành Bồ phát triển mạnh mẽ về kinh tế nhờ nghề khai thác gỗ và lâm sản, kéo theo sự sung túc của ngôi chùa. Nhiều công trình kiến trúc quan trọng trong quần thể chùa được xây dựng trong giai đoạn này, tạo nên quy mô và diện mạo cơ bản như ngày nay.
Thế kỷ XX với những biến động lịch sử lớn đã để lại nhiều dấu ấn trên ngôi chùa này. Trong thời kỳ kháng chiến, nhiều cán bộ cách mạng đã được dân làng che giấu trong khuôn viên chùa, và ngôi chùa từng là điểm liên lạc bí mật của lực lượng kháng chiến địa phương. Sau hòa bình, chùa được phục hồi và tôn tạo nhiều lần, đặc biệt sau Đổi Mới khi Nhà nước khuyến khích bảo tồn di sản văn hóa tâm linh.
Kiến Trúc & Đặc Điểm
Chùa Hoành Bồ được xây dựng theo lối kiến trúc "tựa sơn, nhìn thủy" truyền thống, tận dụng tối đa địa thế đồi núi và tầm nhìn ra vịnh Cửa Lục để tạo nên một quần thể kiến trúc - cảnh quan hài hòa và tuyệt đẹp. Con đường lên chùa được lát bằng đá xanh chắc chắn, uốn lượn theo triền núi qua rừng thông và cây cổ thụ. Từng bậc thang đá được chạm khắc đơn giản với hoa văn hình lá bồ đề và vân mây, tạo nên cảm giác trang nghiêm ngay từ những bước chân đầu tiên bước vào cõi thiền.
Chính điện được xây theo kiểu chữ Công, gồm ba gian tiền đường và hậu cung rộng rãi. Mái cong tứ thủy với bốn đầu đao uốn lượn nhẹ nhàng, lợp ngói mũi hài cổ kính màu xám xanh. Trên bờ nóc và đầu hồi đắp nổi các con giống sành: rồng, phụng, kỳ lân và tứ linh theo truyền thống kiến trúc Bắc Bộ. Hệ thống kèo cột gỗ lim bên trong được chạm khắc công phu với hoa văn tứ quý (tùng, cúc, trúc, mai) và các tích truyện Phật giáo. Ánh sáng lọc qua những ô cửa sổ nhỏ bằng gỗ chạm hoa văn tạo nên không gian vừa trang nghiêm vừa thơ mộng.
Điểm đặc sắc nhất của chùa Hoành Bồ là đài quan Âm ngoài trời được xây trên đỉnh một mô đất cao trong khuôn viên chùa. Tượng Quan Thế Âm Bồ Tát màu trắng ngà cao hơn 10 mét đứng trên tòa sen, một tay cầm bình cam lộ, một tay bắt ấn thí vô úy, nhìn xuống vịnh Cửa Lục phía dưới với vẻ từ bi bao la. Từ chân tượng, du khách có thể chiêm ngưỡng toàn cảnh vịnh Cửa Lục với những con thuyền nhỏ lướt sóng và xa hơn là vịnh Hạ Long với nghìn hòn đảo kỳ vĩ - một cảnh sắc thiên nhiên tuyệt mỹ hiếm có.
Ý Nghĩa Tâm Linh
Quan Thế Âm Bồ Tát, vị Bồ Tát đại từ đại bi được thờ phụng tại chùa Hoành Bồ, có ý nghĩa đặc biệt sâu sắc đối với người dân vùng sông nước vịnh Cửa Lục và vịnh Hạ Long. Theo truyền thuyết Phật giáo, Quan Thế Âm Bồ Tát đặc biệt gia hộ và cứu độ những người gặp nạn trên sông biển, và người ta tin rằng chỉ cần thành tâm niệm danh hiệu Ngài thì sẽ được Ngài hóa hiện cứu giúp. Vì vậy, ngư dân và thuyền nhân trên vịnh Cửa Lục từ xưa đến nay luôn coi chùa Hoành Bồ là bến đỗ tâm linh thiêng liêng nhất trước và sau mỗi chuyến ra khơi.
Chùa Hoành Bồ được biết đến là nơi linh ứng trong việc cầu an và chữa bệnh. Nhiều người dân trong vùng kể lại những câu chuyện về sự cứu giúp mầu nhiệm của Quan Thế Âm Bồ Tát trong những lúc họ gặp nguy hiểm hoặc ốm đau. Những câu chuyện này, dù có thể mang màu sắc huyền bí, đều phản ánh niềm tin sâu sắc và sự gắn bó mật thiết của người dân địa phương với ngôi chùa qua nhiều thế hệ. Hàng năm, chùa đón hàng chục nghìn lượt phật tử và du khách đến lễ bái, đặc biệt vào các ngày vía Quan Thế Âm (19 tháng 2, 19 tháng 6, 19 tháng 9 âm lịch).
Ngoài giá trị tôn giáo, chùa Hoành Bồ còn có ý nghĩa lịch sử và văn hóa quan trọng đối với huyện Hoành Bồ. Ngôi chùa là nơi lưu giữ nhiều hiện vật quý như chuông đồng cổ, hoành phi câu đối cổ và các bức tượng có giá trị nghệ thuật cao. Những lễ hội truyền thống tại chùa như hội rằm tháng Giêng, lễ Phật Đản và lễ Vu Lan không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo mà còn là dịp để cộng đồng gặp gỡ, giao lưu và duy trì bản sắc văn hóa truyền thống của người dân huyện Hoành Bồ.
Hướng Dẫn Tham Quan
Chùa Hoành Bồ nằm tại thị trấn Trới, huyện Hoành Bồ, cách trung tâm thành phố Hạ Long chỉ khoảng 15-20 km theo đường tỉnh lộ 330. Du khách có thể đến bằng xe máy, ô tô cá nhân hoặc taxi từ Hạ Long, rất thuận tiện để kết hợp với chương trình tham quan vịnh Hạ Long. Chùa mở cửa từ 6 giờ sáng đến 6 giờ chiều hàng ngày và không thu phí vào cửa. Từ chùa, du khách có thể đi bộ theo đường mòn lên đỉnh núi để ngắm toàn cảnh vịnh Cửa Lục và vịnh Hạ Long - một trải nghiệm không thể bỏ qua. Nên mang theo giày thể thao và áo mưa nhỏ nếu đi vào mùa hè vì có thể có mưa bất chợt. Các ngày vía Quan Thế Âm là thời điểm chùa đông đúc và có nhiều nghi lễ đặc sắc nhất, nhưng nếu muốn không gian yên tĩnh để chiêm bái thì nên đến vào buổi sáng sớm các ngày thường. Trang phục vào chùa cần lịch sự, tránh mặc đồ hở hoặc màu sắc quá sặc sỡ.