Khi Cuộc Đời Sụp Đổ, Con Đường Tâm Linh Bắt Đầu
Năm 1972, khi chồng nói với Deirdre Blomfield-Brown rằng ông muốn ly hôn, cuộc đời của người phụ nữ 34 tuổi này — mẹ của hai đứa con, giáo viên tiểu học — tan vỡ thành từng mảnh. Không ai biết rằng sự tan vỡ đó sẽ trở thành cánh cửa dẫn đến cuộc đời tu tập của một trong những vị thầy Phật giáo quan trọng nhất của thế kỷ 20.
Deirdre Blomfield-Brown, sau này được biết đến là Pema Chödrön, đã biến kinh nghiệm đau đớn nhất của cuộc đời mình thành giáo pháp trung tâm của tất cả những gì bà dạy: rằng những khoảnh khắc khi mọi thứ tan vỡ không phải là thất bại mà là cơ hội — cơ hội để thấy rõ hơn bản chất của cuộc đời và của chính mình.
Hành Trình Đến Phật Giáo
Sau cuộc ly hôn, Pema Chödrön bắt đầu tìm kiếm — đọc sách tâm lý học, thử các phương pháp trị liệu, tham gia các nhóm tâm linh khác nhau. Rồi bà gặp một bài viết của Trungpa Rinpoche, một thiền sư người Tây Tạng đang giảng dạy ở Mỹ. Một cái gì đó trong lời dạy của ông chạm đến bà theo cách không có gì khác làm được.
Bà đến gặp Trungpa Rinpoche và sự gặp gỡ đó thay đổi hướng đi của cuộc đời bà. Bà bắt đầu học thiền theo truyền thống Shambhala và Vajrayana Tây Tạng, thọ giới sa di và sau đó là tỳ kheo ni theo truyền thống của Trungpa Rinpoche.
Điều đáng chú ý là Pema Chödrön không có tuổi thơ Phật giáo, không lớn lên trong gia đình tu tập. Bà đến với đạo như một người trưởng thành, đã trải qua đau khổ thực sự của cuộc sống — và điều đó ảnh hưởng sâu sắc đến cách bà dạy. Bà không dạy Phật giáo như một hệ thống triết học hay một truyền thống văn hóa, mà như một con đường thực tế qua đau khổ.
Cuốn Sách Thay Đổi Cuộc Đời Nhiều Người
"When Things Fall Apart" (Khi Mọi Thứ Tan Vỡ) — xuất bản năm 1997 — là cuốn sách nổi tiếng nhất của Pema Chödrön và là một trong những cuốn sách Phật giáo phương Tây được đọc nhiều nhất trong lịch sử. Tiêu đề tự nó đã là một giáo pháp: không phải "Khi Mọi Thứ Tan Vỡ, Hãy Làm Thế Này Để Sửa Chữa" mà chỉ đơn giản là "Khi Mọi Thứ Tan Vỡ" — không có giải pháp đơn giản, không có bảo đảm, chỉ có sự chú ý và lòng can đảm để ở lại với những gì đang xảy ra.
Cuốn sách mở đầu với một quan sát đơn giản mà sâu sắc: chúng ta dành phần lớn cuộc sống để cố gắng tránh sự bất ổn. Chúng ta cố gắng xây dựng những bức tường bảo vệ — từ mối quan hệ, tài sản, thói quen, hệ thống niềm tin — để tạo ra cảm giác an toàn. Nhưng cuộc sống không hợp tác. Mọi thứ luôn thay đổi, luôn không chắc chắn, và sớm hay muộn những bức tường đó đều sụp đổ.
Phản ứng thông thường là xây lại tường nhanh hơn, vững hơn. Pema Chödrön đề xuất điều ngược lại: ở lại trong khoảng không gian của sự sụp đổ — không chạy trốn, không cố gắng sửa chữa ngay lập tức, mà chỉ quan sát, cảm nhận và học hỏi từ kinh nghiệm đó.
Tonglen: Thực Hành Lấy Khổ Đau Làm Đường
Một trong những thực hành Pema Chödrön dạy nhiều nhất là tonglen — một thiền định Tây Tạng theo nghĩa đen là "lấy vào và cho ra." Trong tonglen, hành giả hít vào đau khổ — của mình và của người khác — và thở ra sự nhẹ nhàng và bình an.
Điều này hoàn toàn ngược với bản năng tự vệ thông thường của chúng ta: khi gặp đau khổ, bản năng là đẩy nó đi. Tonglen yêu cầu chúng ta làm ngược lại — đón nhận đau khổ, không đẩy nó đi. Không phải để tự hành hạ mà để nhận ra rằng đau khổ không giết chết chúng ta. Chúng ta đủ lớn để chứa đựng nó.
Pema Chödrön chỉ ra rằng phản ứng bản năng của chúng ta — đẩy đau khổ đi — thực ra làm cho nó tồi tệ hơn. Khi chúng ta kháng cự, chúng ta cứng lại, co rút lại, trở nên bé nhỏ hơn. Khi chúng ta đón nhận, chúng ta nở ra, mở rộng, trở nên mềm mại hơn và cuối cùng mạnh mẽ hơn.
Sự Không Tự Chắc Chắn Như Người Thầy
Một trong những đóng góp quan trọng nhất của Pema Chödrön là cách bà tiếp cận khái niệm "groundlessness" — trạng thái không có nền tảng vững chắc. Trong tiếng Tây Tạng có từ "bardo" — khoảng không gian giữa cái này và cái kia, giữa cái chết và sự tái sinh, giữa cái biết và cái chưa biết.
Bà lập luận rằng cuộc sống bình thường của chúng ta thực ra cũng là một chuỗi bardo liên tiếp — những khoảnh khắc không biết, những khoảng trống giữa những gì đã được và những gì sẽ là. Và phần lớn đau khổ của chúng ta đến từ việc cố gắng điền vào những khoảng trống đó bằng sự chắc chắn, bằng câu trả lời, bằng cảm giác kiểm soát.
Học cách sống trong sự không chắc chắn — không với lo âu mà với sự tò mò — là một trong những kỹ năng quan trọng nhất mà Phật giáo có thể dạy chúng ta, theo Pema Chödrön.
Từ Bi Bắt Đầu Từ Chính Mình
Một chủ đề không thể thiếu trong giảng dạy của Pema Chödrön là sự từ bi với chính mình — không phải là sự tự thương hại hay sự buông thả thiếu kỷ luật, mà là sự ấm áp và bao dung với bản thân khi mình mắc lỗi, khi mình thất bại, khi mình không đạt đến tiêu chuẩn mà mình đặt ra.
Bà quan sát rằng nhiều người đến với Phật giáo với kỳ vọng rằng thiền định sẽ giúp họ trở nên hoàn hảo hơn — ít tức giận hơn, ít lo âu hơn, ít ích kỷ hơn. Khi điều đó không xảy ra nhanh chóng, họ bắt đầu tự phê bình mình vì không tu tập đúng cách.
Nhưng Pema Chödrön chỉ ra rằng sự tự phê bình khắc nghiệt này không phải là một phần của con đường — đó là một chướng ngại. Khi chúng ta đối xử tử tế với chính mình, khi chúng ta có thể nhìn những giới hạn của mình với sự hài hước nhẹ nhàng thay vì sự phán xét khắc nghiệt, đó mới là khi sự chuyển hóa thực sự bắt đầu.
Di Sản Đang Tiếp Diễn
Pema Chödrön hiện nay đã ở độ tuổi 80 và vẫn còn giảng dạy và viết. Ngoài "When Things Fall Apart," bà đã viết nhiều cuốn sách khác như "The Places That Scare You" (Những Nơi Làm Ta Sợ), "Start Where You Are" (Bắt Đầu Từ Đây), và "Comfortable with Uncertainty" (Thoải Mái Với Sự Không Chắc Chắn).
Điều làm cho giảng dạy của bà tiếp tục phù hợp là sự thẳng thắn, không hoa mỹ của nó. Bà không hứa hẹn rằng thiền định sẽ giải quyết tất cả vấn đề hay rằng cuộc sống sẽ trở nên dễ dàng hơn. Bà chỉ hứa rằng nếu bạn sẵn sàng ở lại với những gì khó khăn thay vì chạy trốn, bạn sẽ khám phá ra một điều: bạn mạnh mẽ hơn những gì bạn nghĩ. Và trái tim con người lớn hơn tất cả những gì có thể xảy ra với nó.