Bồ Tát Thích Quảng Đức — Ngọn Lửa 1963

Bồ Tát Thích Quảng Đức — Ngọn Lửa 1963

Vào sáng ngày 11 tháng 6 năm 1963, tại một ngã tư đường phố Sài Gòn, một vị tu sĩ 66 tuổi ngồi xuống giữa dòng đời ồn ào, và trong tĩnh lặng hoàn toàn, để ngọn lửa bùng lên thiêu cháy thân mình. Không một tiếng kêu la. Không một cử động thoát thân. Chỉ là sự bất động tuyệt đối trong ngọn lửa.

Đó là Hòa Thượng Thích Quảng Đức — và ngọn lửa của ông đã thay đổi lịch sử.

Cuộc Đời Tu Hành

Thích Quảng Đức, tên tục Lâm Văn Tức (hay Nguyễn Văn Khiết), sinh năm 1897 tại làng Hội Khánh, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa. Ông xuất gia từ nhỏ, năm 7 tuổi đã được gửi đi tu học tại chùa Thiên Ân (Khánh Hòa) với Hòa Thượng Hoằng Thâm.

Ông thọ đại giới năm 20 tuổi (1917) và bắt đầu cuộc đời hành đạo khắp đất nước. Hơn 40 năm tu hành, ông đi khắp các tỉnh miền Trung và miền Nam — giảng pháp, xây chùa, đào tạo đệ tử.

Theo tư liệu của Ban Trị Sự Phật Giáo, Thích Quảng Đức đã:

• Xây dựng hơn 14 ngôi chùa tại các tỉnh miền Trung và Nam Bộ
• Trụ trì nhiều chùa quan trọng tại Khánh Hòa, Bình Thuận, Đồng Nai và Sài Gòn
• Giảng dạy và thọ giới cho hàng nghìn tăng ni, phật tử

Ông nổi tiếng trong giới tăng già về đức hạnh thuần thành, lòng từ bi và sự kiên định trong tu tập. Người quen biết ông mô tả: giọng nói ôn hòa, cử chỉ thanh thản, không một lần to tiếng hay mất bình tĩnh.

Bối Cảnh: Mùa Pháp Nạn 1963

Khi cuộc khủng hoảng Phật giáo bùng nổ vào tháng 5 năm 1963 sau vụ thảm sát tại Đài Phát Thanh Huế, cộng đồng Phật giáo khắp miền Nam sôi sục phẫn nộ. Chính phủ Ngô Đình Diệm không những không nhượng bộ mà còn đổ lỗi, vu khống và tiếp tục đàn áp.

Lãnh đạo Phật giáo tìm kiếm phương thức đấu tranh không bạo lực — phù hợp với tinh thần Phật giáo và có thể gây chấn động dư luận quốc tế.

Trong bối cảnh đó, Hòa Thượng Thích Quảng Đức — lúc đó đang trú tại Sài Gòn — đã tự nguyện đề nghị thiêu thân để đánh thức lương tâm thế giới về tình cảnh của Phật giáo Việt Nam. Ban lãnh đạo Phật giáo ban đầu không muốn chấp nhận, nhưng trước sự kiên quyết và an nhiên của ông, họ đã đồng ý.

Trong những ngày trước khi thiêu thân, Hòa Thượng Thích Quảng Đức ăn chay, tọa thiền, tụng kinh... như người chuẩn bị cho một cuộc hành trình. Ông viết thư gửi Tổng Thống Ngô Đình Diệm và gửi Phật tử toàn quốc, trong đó có đoạn:

"Trước khi nhắm mắt quy y về cõi Phật, tôi kính xin Tổng Thống Ngô Đình Diệm hãy tỏ lòng bác ái từ bi đối với quốc dân và thi hành chính sách bình đẳng tôn giáo để giữ vững nước nhà muôn thủa..."

Ngày 11 Tháng 6 Năm 1963

Sáng ngày 11 tháng 6 năm 1963, một đoàn xe gồm hàng trăm tăng ni và phật tử xuất phát từ chùa Ấn Quang (Sài Gòn), đến ngã tư Phan Đình Phùng — Lê Văn Duyệt (nay là Cách Mạng Tháng 8 — Nguyễn Đình Chiểu, Q.3, TP.HCM).

Hòa Thượng Thích Quảng Đức bước ra khỏi xe, ngồi kiết già trên mặt đường. Hai tăng sĩ đổ xăng lên thân ông. Ông chắp tay niệm Phật một lần cuối, rồi tự châm lửa.

Ngọn lửa bùng lên. Xung quanh, hàng trăm tăng ni và phật tử quỳ xuống khóc. Nhiều người cố lao ra để cứu ông nhưng bị ngăn lại. Trên đường phố đông đúc, xe cộ dừng lại, người qua đường đứng sững nhìn.

Trong suốt khoảng 10 phút — cho đến khi ngọn lửa tắt và thân thể ông ngã xuống — Hòa Thượng Thích Quảng Đức không một lần chuyển động. Không một tiếng kêu.

Phóng viên người Mỹ Malcolm Browne — đã được nhắn tin trước về sự kiện — chụp được những bức ảnh lịch sử. Những bức ảnh này ngay lập tức được truyền khắp thế giới qua các hãng thông tấn quốc tế.

Phản Ứng Quốc Tế

Tác động của bức ảnh và sự kiện là tức thì và mạnh mẽ:

• Tổng Thống Kennedy: "Không có tin tức nào và không có bức ảnh nào trong lịch sử đã tạo ra sự xúc động như thế trên toàn thế giới."
• Hàng chục nước lên tiếng phản đối chính sách của Diệm
• Dư luận Mỹ — đồng minh quan trọng nhất của Diệm — đảo chiều mạnh mẽ
• Áp lực nội bộ trong chính quyền Mỹ tăng cao, góp phần vào việc "bật đèn xanh" cho cuộc đảo chính tháng 11-1963

Bà Ngô Đình Nhu — em dâu Tổng Thống Diệm — nhẫn tâm gọi đây là "một màn nướng thịt". Câu nói này làm dư luận quốc tế phẫn nộ thêm và càng cô lập chế độ Diệm.

Xá Lợi Tim Bất Diệt

Sau khi thiêu thân, thi hài của Hòa Thượng Thích Quảng Đức được đưa về chùa Ấn Quang. Khi hỏa thiêu thi hài lần nữa theo nghi lễ, điều kỳ lạ xảy ra: trái tim không cháy — nó còn nguyên vẹn sau khi tất cả đã thành tro.

Xá Lợi Tim của Hòa Thượng Thích Quảng Đức được xem là biểu tượng của lòng từ bi bất diệt — một trái tim đã cháy vì đạo pháp mà không chịu tiêu tan.

Xá lợi này hiện được lưu giữ tại Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam — một vị trí bảo quản đặc biệt, thể hiện sự tôn kính của nhà nước Việt Nam đối với di sản lịch sử này.

Tôn Xưng Bồ Tát

Ngay sau khi thiêu thân, cộng đồng Phật giáo Việt Nam và quốc tế tôn xưng Hòa Thượng Thích Quảng Đức là Bồ Tát — người vì chúng sinh mà xả thân. Danh hiệu này không chính thức nhưng tự nhiên lan truyền và được chấp nhận rộng rãi.

Trong Phật giáo Đại Thừa, Bồ Tát là người đã giác ngộ nhưng không nhập Niết Bàn, ở lại để cứu độ chúng sinh. Hành động thiêu thân — với sự bình tĩnh và không sợ hãi tuyệt đối — được coi là bằng chứng của sự giải thoát tâm linh và lòng từ bi vô bờ.

Di Sản Và Ký Ức

Ngã tư nơi ông thiêu thân hiện nay có ngôi chùa mang tên Quan Thế Âm (TP.HCM). Tên đường Thích Quảng Đức có ở nhiều thành phố Việt Nam. Hình ảnh ngọn lửa thiêu thân trở thành biểu tượng toàn cầu của sự phản kháng bất bạo động.

Bức ảnh của Malcolm Browne được xếp vào danh sách những bức ảnh có tác động lớn nhất thế kỷ 20. Tạp chí LIFE bình chọn đây là một trong những bức ảnh quan trọng nhất của thế kỷ.

Hòa Thượng Thích Quảng Đức — với hành động tự nguyện bình thản trong ngọn lửa — đã trở thành biểu tượng vĩnh cửu của vô úy (không sợ hãi) và từ bi trong Phật giáo Việt Nam, và là một trong những nhân vật lịch sử được thế giới nhớ đến nhiều nhất của Việt Nam.