Trong số những người đặt nền móng lý luận cho phong trào Phật giáo nhập thế hiện đại, Hòa thượng Walpola Rahula (1907-1997) là một trong những nhân vật quan trọng và ít được biết đến nhất bên ngoài giới học thuật. Học giả Phật học người Sri Lanka này đã viết hai tác phẩm định hình nên toàn bộ cách Phật giáo hiện đại được nghiên cứu và thực hành: "What the Buddha Taught" (Đức Phật đã dạy gì) và "The Heritage of the Bhikkhu" (Di sản của người tăng sĩ).
Cuộc Đời Và Sự Nghiệp
Walpola Rahula sinh năm 1907 tại Sri Lanka, xuất gia từ nhỏ theo truyền thống Theravada. Ông học Phật học tại Sri Lanka và sau đó du học tại Ấn Độ, nhận bằng tiến sĩ từ Đại học Calcutta. Sau này ông giảng dạy tại Đại học Northwestern (Mỹ) và nhiều cơ sở học thuật quốc tế, trở thành một trong những học giả Phật học được mời giảng dạy và nghiên cứu nhiều nhất thế kỷ 20.
Nhưng trước khi trở thành giáo sư quốc tế, Rahula đã là một tăng sĩ chiến đấu tích cực tại Sri Lanka trong thời kỳ đấu tranh giành độc lập khỏi thực dân Anh. Ông từng bị bắt vì tham gia biểu tình chính trị – điều mà giới tăng sĩ truyền thống cho là không phù hợp với người tu hành. Trải nghiệm này đã thúc đẩy ông viết "The Heritage of the Bhikkhu."
"What the Buddha Taught" – Kinh Điển Nhập Môn Phật Học
Xuất bản lần đầu năm 1959, "What the Buddha Taught" đã trở thành cuốn sách giới thiệu Phật giáo Theravada được đọc rộng rãi nhất bằng tiếng Anh. Đây là điều đáng kinh ngạc: trong một lĩnh vực đầy sách học thuật khó tiếp cận, Rahula đã viết một cuốn sách chính xác về mặt học thuật nhưng lại rõ ràng và hấp dẫn đến mức bất kỳ người không biết gì về Phật giáo cũng có thể đọc và hiểu.
Cuốn sách trình bày Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo, giáo lý vô ngã và thiền định theo cách không phán xét, không tô vẽ huyền bí, hoàn toàn dựa trên kinh điển Pali. Rahula mạnh dạn giải quyết những hiểu lầm phổ biến về Phật giáo – kể cả từ người theo đạo – và đặt Phật giáo vào đối thoại với tâm lý học và triết học hiện đại.
"The Heritage of the Bhikkhu" – Tuyên Ngôn Của Phật Giáo Nhập Thế
Nếu "What the Buddha Taught" là giới thiệu Phật giáo cho người đọc phổ thông, thì "The Heritage of the Bhikkhu" (Văn hóa của người tăng sĩ, 1946, dịch sang tiếng Anh 1974) là tuyên ngôn về vai trò xã hội của tăng sĩ Phật giáo.
Rahula lập luận rằng truyền thống tăng sĩ Phật giáo tại Sri Lanka, từ thời cổ đại, luôn bao gồm sự tham gia vào đời sống xã hội và chính trị của đất nước. Ông phê phán quan niệm rằng tăng sĩ chỉ nên ngồi thiền và không được dính vào "chuyện thế gian" – lập luận rằng quan niệm này không phải truyền thống Phật giáo mà là ảnh hưởng của tư tưởng thực dân muốn tôn giáo phục tùng.
Theo Rahula, Phật giáo từ thời Đức Phật đã luôn quan tâm đến công bằng xã hội, hòa bình chính trị và phúc lợi của tất cả mọi người, không chỉ người tu hành. Đây là nền tảng lý luận quan trọng nhất cho phong trào Phật giáo nhập thế.
Ảnh Hưởng Của Rahula Đến Phật Giáo Nhập Thế
Tư tưởng của Rahula đã ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều nhà lãnh đạo Phật giáo nhập thế sau này. Thiền sư Thích Nhất Hạnh đọc Rahula và trích dẫn ông trong nhiều tác phẩm. Sulak Sivaraksa – nhà hoạt động Phật giáo nhập thế Thái Lan nổi tiếng – cũng chịu ảnh hưởng từ tư duy của Rahula.
Quan trọng hơn, Rahula đã cung cấp "giáo pháp" (dharma) – căn cứ kinh điển và học thuật – cho những tăng sĩ và cư sĩ Phật giáo muốn tham gia vào đời sống xã hội mà không cảm thấy mình đang phản bội truyền thống tu học.
Di sản của Walpola Rahula là nền tảng học thuật không thể thiếu của phong trào Phật giáo nhập thế toàn cầu – bằng chứng rằng hành động xã hội và giác ngộ tâm linh không mâu thuẫn mà bổ trợ lẫn nhau trong con đường Bồ tát.