Tháp Phật - Stupa Các Loại Và Ý Nghĩa
Stupa (Phạn: stūpa, Pali: thūpa, Hán: 窣堵波 hay tháp) là công trình kiến trúc Phật giáo quan trọng nhất và phổ biến nhất, xuất hiện ở hầu hết các quốc gia có Phật giáo. Ban đầu là nơi chứa xá lợi (tro cốt) của Đức Phật và các bậc thánh, tháp về sau mang nhiều ý nghĩa và hình thức đa dạng.
Nguồn Gốc Lịch Sử
Sau khi Đức Phật nhập Niết Bàn, tro xá lợi được chia làm tám phần cho tám quốc vương. Mỗi nơi xây một tháp để thờ phụng. Đây là những stupa đầu tiên trong lịch sử Phật giáo.
Hoàng đế Ashoka (thế kỷ 3 TCN) sau đó mở lại bảy trong tám tháp, lấy xá lợi ra và chia thành 84.000 phần, xây 84.000 tháp khắp đế quốc của ông để hoằng pháp.
Cấu Trúc Stupa Nguyên Thủy
Stupa Ấn Độ nguyên thủy có cấu trúc đặc trưng:
- Nền tảng (Medhi): Bệ vuông hoặc tròn
- Bán cầu (Anda): Hình bán cầu - biểu tượng bầu trời và vũ trụ
- Hộp xá lợi (Harmikā): Hộp vuông nhỏ trên đỉnh bán cầu
- Cọc trụ (Yaṣṭi): Trụ thẳng đứng từ hộp xá lợi
- Lọng (Chattra): Một đến nhiều lọng chồng lên nhau - biểu tượng vương quyền và bảo vệ
- Rào chắn (Vedikā): Lan can xung quanh
- Cổng (Torana): Cổng trang trí ở bốn hướng
Điển hình nhất là Stupa Sanchi tại Madhya Pradesh, Ấn Độ - được xây dựng từ thời Ashoka và là stupa được bảo tồn nguyên vẹn nhất.
Các Loại Tháp Theo Truyền Thống
Tám Loại Tháp Tây Tạng (Chörten)
Phật giáo Tây Tạng có hệ thống tám loại tháp (Chörten) tương ứng với tám sự kiện quan trọng trong cuộc đời Đức Phật:
- Tháp Đản Sinh (Liên Hoa Tháp): Hình dạng bậc thang hoa sen
- Tháp Giác Ngộ (Bồ Đề Tháp): Có hình vuông, bốn tầng bậc
- Tháp Chuyển Pháp Luân (Pháp Luân Tháp): Có 13 vòng
- Tháp Kỳ Tích (Thần Biến Tháp): Nhiều bậc thang
- Tháp Hạ Trần (Thiện Thiệm Tháp): Từ cõi trời xuống
- Tháp Hòa Giải (Hòa Hợp Tháp): Kỷ niệm hòa giải Tăng đoàn
- Tháp Chiến Thắng (Trường Thọ Tháp): Kỷ niệm chiến thắng tà pháp
- Tháp Niết Bàn (Đại Bát Niết Bàn Tháp): Kỷ niệm Phật nhập Niết Bàn
Tháp Đông Á (Pagoda)
Khi Phật giáo vào Trung Quốc, stupa được kết hợp với kiến trúc gác vọng lâu Trung Hoa tạo ra Pagoda - tháp nhiều tầng. Đặc điểm là:
- Nhiều tầng, thường là số lẻ (5, 7, 9, 13 tầng)
- Mái cong đặc trưng kiến trúc Đông Á
- Có thể leo lên bên trong
- Thường làm bằng gỗ (Nhật Bản) hoặc gạch (Trung Quốc)
Pagoda Đông Nam Á
Tại Myanmar, Thái Lan, Campuchia, tháp có hình dạng đặc trưng riêng:
- Myanmar: Tháp hình chuông, nhọn đỉnh, phủ vàng
- Thái Lan: Tháp Prang (hình ngô) và Chedi (hình chuông)
- Campuchia: Tháp Prasat (tháp đá Khmer)
Ý Nghĩa Biểu Tượng
Stupa là biểu đạt ba chiều của giáo lý Phật đà:
- Nền tảng: Giới (Sīla)
- Bán cầu: Định (Samādhi)
- Đỉnh tháp: Tuệ (Prajñā)
Stupa toàn thể biểu đạt Pháp thân của Đức Phật - sự hiện diện vĩnh cửu của giáo pháp trong thế gian. Đi nhiễu quanh tháp (pradakṣiṇā) theo chiều kim đồng hồ là thực hành phổ biến để tích lũy công đức và thiền quán.