Thiền Sư Việt Nam Ít Biết - Viên Chiếu và Thường Chiếu
Phật giáo Việt Nam thời Lý (1009-1225) sản sinh nhiều thiền sư kiệt xuất không kém gì Trung Quốc, nhưng phần lớn ít được biết đến trong thế giới hiện đại. Viên Chiếu và Thường Chiếu là hai đại biểu tiêu biểu của dòng thơ thiền Việt Nam thế kỷ 11-13.
Viên Chiếu - Thiền Sư Thơ Ca (999-1090)
Viên Chiếu (圓照) là thiền sư thuộc dòng Thiền Vô Ngôn Thông đời thứ 8, sống vào thời vua Lý Thái Tổ đến Lý Nhân Tông. Ông nổi tiếng là người có trí tuệ sắc bén và thơ thiền cô đọng súc tích.
Xuất Thân Và Tu Học
Viên Chiếu sinh năm 999, xuất gia từ nhỏ và học đạo với nhiều thiền sư. Ông nghiên cứu cả ba dòng thiền đang tồn tại tại Việt Nam lúc bấy giờ: Tỳ Ni Đa Lưu Chi, Vô Ngôn Thông và sau đó là Thảo Đường.
Sau nhiều năm tu học, ông trụ tại chùa Đỉnh Sơn (Hà Tây cũ) và chùa Từ Sơn, thu hút nhiều đệ tử.
Thơ Thiền Của Viên Chiếu
Bài thơ nổi tiếng nhất của Viên Chiếu (chữ Hán):
"Thân như tường bích dĩ đồi thì
Cử thế thông thông thúc vị tri
Đầu thượng tuần tuần thiên lý chuyển
Nhãn tiền sanh diệt một người tri"
(Thân như bức tường đã đổ nát / Mọi người vội vã không biết gì / Trên đầu vầng nhật tháng luân chuyển / Trước mắt sinh diệt chẳng ai hay)
Bài thơ này diễn đạt sự nhận thức về vô thường và sự mê lầm của chúng sinh, nhưng không phải với nỗi buồn mà với sự thấu hiểu bình tĩnh.
Đóng Góp Phật Học
Viên Chiếu được nhắc đến trong Thiền Uyển Tập Anh như là một trong những thiền sư có học vấn uyên thâm nhất, hiểu cả kinh điển Hán lẫn Phạn. Ông viết nhiều luận giải về kinh điển, tuy đa số đã thất truyền.
Thường Chiếu - Thiền Sư Nhập Thế (mất 1203)
Thường Chiếu (常照) là thiền sư dòng Vô Ngôn Thông đời thứ 12-13, sống vào cuối thời Lý đầu thời Trần. Ông nổi tiếng không chỉ vì thiền học mà còn vì cách sống nhập thế tích cực, không xa lánh xã hội.
Phong Cách Tu Hành Đặc Biệt
Thường Chiếu có phong cách tu hành khác biệt với nhiều thiền sư cùng thời. Ông không ở trong chùa lớn mà thường trú tại các am nhỏ, và đặc biệt thích giúp đỡ người bệnh và người nghèo.
Câu chuyện nổi tiếng về ông: Một đêm mưa lớn, có người đến gõ cửa nhờ giúp đỡ. Ông ra và thấy một người ăn xin. Ông mời vào nhà, cho ăn và cho ngủ qua đêm. Sáng hôm sau, người ăn xin đã đi, để lại một bài kệ ngắn về tánh không. Ông hiểu người đó là bồ tát hóa thân đến thử mình.
Bài Thơ Nổi Tiếng
"Xuân lai hoa điệp thiên thiên thái
Thu tại giang hồ đảo đảo thanh
Vô hạn thiều quang vô hạn thú
Thâm sơn trường nhật tọa vi minh"
(Xuân đến ong bướm đua nhau múa / Thu về sông hồ vang tiếng hát / Ánh sáng thiều quang vô hạn thú / Núi sâu suốt ngày ngồi tĩnh mặc)
Bài thơ này thể hiện tinh thần sống hòa hợp với tự nhiên - mùa xuân đẹp, mùa thu đẹp, tất cả đều là pháp tánh - trong khi vẫn duy trì thiền định ổn định.
Di Sản Thơ Thiền Việt Nam Thời Lý
Thơ thiền thời Lý (còn gọi là thơ Thiền Lý Trần) là một thể loại văn học độc đáo trong lịch sử Việt Nam - dùng ngôn ngữ văn học để diễn đạt kinh nghiệm giác ngộ. Đây là đóng góp quan trọng của Phật giáo cho văn học Việt Nam, và hai thiền sư Viên Chiếu và Thường Chiếu là đại biểu xuất sắc của truyền thống này.