Vua Asoka Và Truyền Bá Phật Giáo Khắp Châu Á
Vua Asoka (Aśoka, 304-232 TCN) là vị vua Maurya vĩ đại nhất Ấn Độ và là người đóng vai trò quan trọng nhất trong lịch sử lan truyền Phật giáo - biến từ một phong trào tu sĩ nhỏ thành tôn giáo có ảnh hưởng khắp châu Á.
Cuộc Chiến Kalinga - Điểm Ngoặt
Asoka lên ngôi khoảng năm 268 TCN sau một cuộc tranh giành ngai vàng tàn bạo. Ban đầu ông nổi tiếng là vị vua hung hãn.
Năm 261 TCN, ông tiến hành cuộc chinh phạt Kalinga (Orissa ngày nay) - một cuộc chiến đẫm máu khủng khiếp: hàng trăm nghìn người chết, hàng trăm nghìn người bị bắt làm tù binh.
Sau chiến thắng, Asoka thăm chiến trường và nhìn thấy tàn phá kinh hoàng. Truyền thuyết kể ông gặp một vị sư Phật giáo. Sự hối hận sâu sắc và giáo lý về Ahimsa (Không Hại) của Phật giáo đã chuyển hóa ông hoàn toàn.
Ông quy y Phật giáo và thề: không bao giờ chinh phạt bằng bạo lực nữa, chỉ chinh phục bằng Dhamma (Pháp).
Các Chính Sách Phật Giáo
Sắc Lệnh Đá (Rock Edicts)
Asoka dựng hàng chục trụ đá và sắc lệnh khắc trên đá khắp đế quốc với các nguyên tắc:
- Không sát sinh súc vật và người vô tội
- Tôn trọng tất cả tôn giáo
- Phúc lợi xã hội (bệnh viện, đường sá, cây cối, giếng nước)
- Tham nhũng và áp bức bị cấm
Đây là hệ thống luật pháp dựa trên đạo đức hiếm có trong lịch sử thế giới cổ đại.
Từ Thiện Và Phúc Lợi
Asoka xây dựng:
- Bệnh viện cho người và súc vật
- Đường sá, cầu cống
- Trồng cây ven đường
- Đào giếng
- Trạm dừng nghỉ (rest houses)
Hạn Chế Giết Súc Vật
Ông giảm đáng kể việc giết súc vật trong lễ tế - vốn phổ biến trong văn hóa Ấn Độ thời đó.
Truyền Bá Phật Giáo
Asoka là người đầu tiên chủ động truyền bá Phật giáo ra ngoài biên giới theo cách có hệ thống:
Đại Hội Kết Tập Thứ Ba
Tổ chức tại Pataliputra (272-237 TCN) để thống nhất giáo lý và chuẩn bị truyền bá.
Các Đoàn Truyền Giáo
Asoka cử các đoàn tăng sĩ đến nhiều nơi:
- Mahinda (con trai Asoka theo truyền thuyết) đến Sri Lanka - thành công lớn nhất, Theravada tồn tại đến nay
- Đến Kashmir và Gandhara (Pakistan ngày nay)
- Đến Myanmar (Suvannabhūmi)
- Đến Hy Lạp và các vương quốc Hy Lạp hóa tại Bactria
- Đến Ai Cập và Syria (dù không rõ kết quả)
Đây là lần đầu tiên Phật giáo vượt ra khỏi tiểu lục địa Ấn Độ theo cách có tổ chức.
Trụ Đá Asoka
Trụ đá Asoka là những cột đá khổng lồ dựng khắp đế quốc với sắc lệnh và thông điệp Phật giáo. Nổi tiếng nhất là:
- Trụ Sarnath: Đầu trụ với bốn sư tử quay bốn hướng → trở thành quốc huy Ấn Độ ngày nay
- Trụ tại Lumbini: Đánh dấu nơi sinh Đức Phật, là tư liệu lịch sử quan trọng xác nhận địa điểm
Ý Nghĩa Lịch Sử
Asoka thể hiện lý tưởng Phật giáo về chính trị: vua trị vì theo Dhamma, vì phúc lợi của dân, không phải vì danh vọng hay tài sản.
Không có Asoka, có thể Phật giáo không lan rộng như vậy và sẽ vẫn là phong trào khu vực tại Bắc Ấn. Vai trò của ông trong lịch sử Phật giáo toàn cầu là không thể thay thế.