Lịch Sử & Nguồn Gốc
Chùa Ân Thi được xây dựng vào thế kỷ XV, trên nền tảng của một ngôi chùa cũ có từ thời Lý - Trần, khi Phật giáo là quốc giáo và ảnh hưởng sâu rộng đến mọi tầng lớp xã hội Đại Việt. Huyện Ân Thi từ xưa đã là vùng đất địa linh nhân kiệt, sinh ra nhiều danh nhân lịch sử như danh tướng Phạm Ngũ Lão và nhiều vị quan lại tài giỏi qua các triều đại. Ngôi chùa được xây dựng tại vị trí trung tâm của huyện lỵ, thể hiện tầm quan trọng của Phật giáo đối với đời sống tinh thần của cư dân địa phương.
Vào thời Lê Sơ, vua Lê Thánh Tông đã ban sắc phong cho chùa Ân Thi, công nhận đây là một trong những ngôi chùa có giá trị tâm linh và lịch sử quan trọng của vùng Sơn Nam Hạ. Từ đó, chùa được quan tâm đặc biệt và nhiều lần được trùng tu với quy mô lớn bằng nguồn ngân khố của nhà nước phong kiến. Những đợt trùng tu này không chỉ nâng cao giá trị kiến trúc của ngôi chùa mà còn bổ sung nhiều tượng Phật quý giá và đồ thờ có giá trị nghệ thuật cao.
Trong thời kỳ Trịnh - Nguyễn phân tranh, chùa Ân Thi là nơi nương náu của nhiều nhà sư và học giả trốn tránh chiến tranh loạn lạc. Bầu không khí bình yên và sự bảo bọc của giáo lý nhà Phật đã giúp nhiều người tìm lại sự bình thản nội tâm giữa thời buổi nhiễu loạn. Các vị cao tăng trú trì chùa trong giai đoạn này đã để lại nhiều tác phẩm thơ văn chữ Nôm và chữ Hán có giá trị, góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn học Phật giáo Việt Nam.
Vào cuối thế kỷ XIX, khi thực dân Pháp xâm lược Việt Nam, chùa Ân Thi lại trở thành nơi hội họp bí mật của các chí sĩ yêu nước trong phong trào Cần Vương và Văn Thân. Nhiều cán bộ kháng chiến đã được các nhà sư che chở và nuôi giấu trong những năm kháng chiến gian khổ. Truyền thống yêu nước và tinh thần bất khuất của ngôi chùa đã được ghi nhận và trở thành một phần không thể tách rời của lịch sử huyện Ân Thi.
Kiến Trúc & Đặc Điểm
Chùa Ân Thi được xây dựng theo kiểu kiến trúc chữ "Công" đặc trưng của các ngôi chùa lớn thời Lê, với tiền đường và hậu cung được nối với nhau bằng một dãy hành lang có mái che. Toàn bộ kết cấu chịu lực của chùa sử dụng gỗ lim chất lượng cao, được xử lý bằng các phương pháp thủ công truyền thống để chống mối mọt và thời tiết khắc nghiệt. Hệ thống vì kèo chạm khắc tinh vi với các motif hoa lá, long vân và tứ linh thể hiện sự tài hoa của những người thợ thủ công địa phương. Mái chùa lợp ngói mũi hài, các đầu đao được đắp hình rồng và phượng theo phong cách nghệ thuật thời Lê đặc trưng.
Điểm đặc biệt nổi bật của chùa Ân Thi là bộ tượng Phật Ba Thế được bày trí trong hậu cung — bao gồm Phật Thích Ca Mâu Ni ở trung tâm, hai bên là Phật A Di Đà và Phật Di Lặc. Các pho tượng được tạc từ gỗ mít quý hiếm, thể hiện phong cách nghệ thuật Phật giáo thế kỷ XVII-XVIII với những đường nét uyển chuyển và biểu cảm sinh động. Đặc biệt, pho tượng Phật Thích Ca Mâu Ni nhập định cao gần 1,5 mét, được xem là một trong những kiệt tác điêu khắc Phật giáo hiếm gặp ở vùng đồng bằng Bắc Bộ. Bên cạnh đó, bộ tượng Thập Bát La Hán bằng đất nung với nhiều tư thế và biểu cảm khác nhau cũng là những tác phẩm nghệ thuật có giá trị cao.
Khuôn viên chùa có diện tích khoảng 3.000 m², bao gồm sân rộng trồng nhiều loại cây cảnh và cây ăn quả. Đặc biệt, cây bồ đề trăm tuổi ở giữa sân chùa với tán lá xanh tươi mát rượi là điểm nhấn tạo nên vẻ đẹp cổ kính và linh thiêng cho không gian. Vào những buổi chiều hè, bóng cây bồ đề trải rộng khắp sân chùa, tạo nên không gian mát mẻ lý tưởng để các Phật tử ngồi thiền và đọc kinh.
Ý Nghĩa Tâm Linh
Chùa Ân Thi là trung tâm tâm linh của cả huyện Ân Thi, nơi hội tụ niềm tin và hy vọng của hàng vạn người dân qua nhiều thế hệ. Tín ngưỡng thờ Phật Thích Ca Mâu Ni tại đây mang đậm nét đặc trưng của Phật giáo Bắc tông Việt Nam, nhấn mạnh vào sự giải thoát, từ bi và trí tuệ. Người dân địa phương tin rằng Đức Phật luôn chứng giám và phù hộ cho những ai sống thiện lương, siêng năng làm lành tránh ác, và ngôi chùa là nơi để họ thể hiện lòng thành kính cũng như tìm kiếm sự an ủi tâm hồn.
Mỗi năm, chùa Ân Thi tổ chức nhiều lễ hội lớn nhỏ theo lịch Phật giáo truyền thống. Đặc biệt, lễ Phật Đản vào ngày rằm tháng Tư âm lịch và lễ Vu Lan báo hiếu vào rằm tháng Bảy là hai sự kiện được tổ chức trang trọng nhất với sự tham gia của hàng nghìn Phật tử. Trong dịp lễ Vu Lan, chùa tổ chức nghi lễ thắp nến cầu siêu cho các vong linh và bông hồng cài áo — nghi thức nhắc nhở con người về công ơn sinh thành dưỡng dục của cha mẹ, phản ánh sự hòa quyện tinh tế giữa đạo Phật và đạo hiếu của người Việt.
Chùa Ân Thi còn đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ địa phương. Các lớp học giáo lý Phật giáo được tổ chức đều đặn vào cuối tuần, thu hút nhiều em nhỏ và thanh thiếu niên tham gia học hỏi các giá trị nhân văn và đạo đức Phật giáo. Thông qua các câu chuyện bổn sinh và bài học từ kinh điển, các em được dạy về lòng từ bi, trung thực, biết ơn và tinh thần trách nhiệm với cộng đồng — những phẩm chất sẽ theo các em suốt cuộc đời.
Hướng Dẫn Tham Quan
Chùa Ân Thi mở cửa tiếp đón Phật tử và khách tham quan từ 5 giờ sáng đến 7 giờ tối hàng ngày. Chùa nằm ngay trung tâm thị trấn Ân Thi, cách thành phố Hưng Yên khoảng 22 km theo hướng Quốc lộ 38A. Du khách đi từ Hà Nội có thể theo Quốc lộ 5A đến Hưng Yên rồi rẽ về Ân Thi, hoặc đi theo đường tỉnh lộ 39 từ Hải Dương về. Xe buýt từ bến xe Hưng Yên cũng có tuyến đến Ân Thi với tần suất khoảng 30 phút một chuyến. Khi thăm chùa, du khách nên đến sớm vào buổi sáng để được tận hưởng không khí trong lành và yên tĩnh nhất. Tháng Giêng âm lịch là mùa lễ hội, chùa đón rất đông khách và có nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc, nhưng cũng nên lưu ý về tình trạng đông đúc và giữ gìn trật tự nơi thờ tự.