Phật Giáo Kim Cương Thừa - Mật Tông Tây Tạng Căn Bản
Kim Cương Thừa (Vajrayāna - Mật tông, hay Phật giáo Tây Tạng) là truyền thống Phật giáo phát triển chủ yếu ở Tây Tạng, Mông Cổ và Nepal. Đây được coi là thừa thứ ba trong Phật giáo, cùng với Theravāda (Tiểu Thừa/Nam Tông) và Đại Thừa (Bắc Tông).
Kim Cương Thừa Là Gì
"Vajra" trong tiếng Phạn có nghĩa là kim cương hoặc sấm sét - cứng chắc không thể bị phá hủy và sáng tỏ như ánh chớp.
Kim Cương Thừa sử dụng nguyên tắc của Đại Thừa (lòng Bồ đề tâm, tánh không) nhưng thêm vào đó những phương pháp Mật thừa (Tantra) được tin rằng có thể dẫn đến giác ngộ nhanh hơn - trong một đời thay vì nhiều kiếp.
Điểm Khác Biệt Với Đại Thừa Và Theravāda
Với Theravāda: Kim Cương Thừa chấp nhận thêm nhiều kinh điển và phương pháp không có trong Pali Canon. Thiền định Mật thừa sử dụng các kỹ thuật phức tạp hơn.
Với Đại Thừa: Kim Cương Thừa thêm Mật pháp - các thực hành nghi lễ, mantra, mandala, mudra và thiền định phức tạp với bản tôn (deity yoga).
Những Thực Hành Đặc Trưng
Pháp tu với Bản Tôn (Deity Yoga): Thiền định trong đó hành giả hình dung mình là Bản Tôn (Bồ Tát hay Phật) và thực hành từ vị trí đó. Đây là cách "đi thẳng" đến giác ngộ thay vì đi từng bước.
Mantra: Đọc thần chú như "Om Mani Padme Hum" (thần chú của Quán Thế Âm Bồ Tát) là thực hành trung tâm trong nhiều truyền thống Tây Tạng.
Mandala: Sơ đồ thần thánh được dùng trong thiền định và nghi lễ cúng dường.
Phowa (Chuyển tâm thức): Thực hành chuyển tâm thức lúc lâm chung.
Quan Hệ Thầy-Trò Trong Kim Cương Thừa
Kim Cương Thừa đặc biệt nhấn mạnh vai trò của người thầy (Guru/Lama). Quan hệ giữa trò và thầy được coi là thiêng liêng và đòi hỏi sự tin tưởng tuyệt đối.
Đây cũng là điểm dễ bị lạm dụng - có những trường hợp tín đồ bị lợi dụng vì mù quáng tin vào thầy. Phật giáo lành mạnh luôn khuyến khích đặt câu hỏi và không mù quáng phục tùng.
Dalai Lama Và Kim Cương Thừa
Dalai Lama (hiện là đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 14, Tenzin Gyatso) là nhà lãnh đạo tinh thần quan trọng nhất của Kim Cương Thừa, đặc biệt truyền thống Gelug.
Đức Đạt Lai Lạt Ma đã mang Phật giáo Tây Tạng đến toàn thế giới sau khi Trung Quốc xâm chiếm Tây Tạng năm 1959 và ông phải lưu vong.
Kim Cương Thừa Ở Việt Nam
Phật giáo Tây Tạng ngày càng được nhiều người Việt Nam quan tâm, đặc biệt thông qua:
- Sách và giảng dạy của Đức Đạt Lai Lạt Ma
- Trung tâm thiền của các lama Tây Tạng
- Các thực hành nghi lễ như cúng Homa
Tuy nhiên, người học nên cẩn thận và học từ nguồn đáng tin cậy, không phải các nhóm lạm dụng tên "Mật tông" để thu tiền hay tạo cảm giác thần bí sai lệch.