Phật Giáo Sri Lanka - Từ Ashoka Đến Hiện Đại
Sri Lanka (tên cổ là Tích Lan hay Lanka) giữ một vai trò đặc biệt trong lịch sử Phật giáo thế giới - đây là nơi Tam Tạng kinh điển Pali được viết xuống lần đầu, là nơi Phật giáo Theravada được bảo tồn khi bị suy tàn ở Ấn Độ, và là nguồn gốc của nhiều truyền thống tu sĩ ở Đông Nam Á.
Hoàng Tử Mahinda Đưa Phật Giáo Vào (250 TCN)
Theo biên niên sử Mahāvaṃsa, con trai của hoàng đế Ashoka là Mahinda đã đến Sri Lanka truyền giáo. Gặp vua Devānampiya Tissa đang đi săn trên đỉnh núi Mihintale, Mahinda thuyết phục vua và triều đình cải đạo.
Đây là sự kiện quan trọng nhất trong lịch sử Sri Lanka. Nhà vua lập ngay thành phố Anuradhapura thành trung tâm Phật giáo, xây dựng tu viện Mahāvihāra và nhiều bảo tháp.
Xây Dựng Mahāvihāra - Trung Tâm Theravada
Mahāvihāra (Đại Tu Viện) tại Anuradhapura trở thành trung tâm học thuật và tu hành của Phật giáo Theravada. Đây là nơi Tam Tạng Pali được viết xuống lần đầu vào thế kỷ 1 TCN tại hang Āluvihāra trong thời vua Vaṭṭagāmaṇī Abhaya.
Tranh Luận Mahāvihāra vs Abhayagiri
Phật giáo Sri Lanka không phải là một khối thống nhất. Có sự tranh luận và đôi khi xung đột giữa:
- Mahāvihāra: Bảo thủ hơn, chỉ chấp nhận kinh điển Pali Theravada
- Abhayagiri: Cởi mở hơn, chấp nhận một số giáo lý Mahayana từ Ấn Độ
Học giả nổi tiếng Buddhaghosa (thế kỷ 5) đến từ Ấn Độ và viết tại Mahāvihāra bộ luận Visuddhimagga (Thanh Tịnh Đạo Luận) và nhiều chú giải Pali quan trọng, củng cố vị thế của Mahāvihāra.
Vai Trò Là "Kho Giữ" Phật Giáo
Khi Phật giáo suy tàn tại Ấn Độ dưới áp lực của Hindu giáo và sau đó là Hồi giáo, Sri Lanka trở thành nơi bảo tồn Phật giáo Theravada. Nhiều quốc gia Đông Nam Á như Thái Lan, Myanmar đã nhiều lần cử phái đoàn đến Sri Lanka để "nhập" lại giới mạch (ordination lineage) khi giới mạch tại nước họ bị đứt đoạn.
Thánh Tích Răng Phật
Xá lợi Răng Phật (Dalada) được đưa đến Sri Lanka vào thế kỷ 4. Ngôi đền Dalada Maligawa (Đền Răng Phật) tại Kandy là nơi thờ thánh tích này và là trung tâm tín ngưỡng thiêng liêng nhất của Phật tử Sri Lanka và quốc tế.
Hàng năm, lễ hội Esala Perahera (khoảng tháng 7-8) tổ chức rước Răng Phật trong đám rước voi và đèn lồng lung linh là một trong những lễ hội Phật giáo ấn tượng nhất thế giới.
Cuộc Phục Hưng Thế Kỷ 19
Dưới ách thực dân Bồ Đào Nha, Hà Lan và Anh, Phật giáo Sri Lanka suy yếu nghiêm trọng. Cuối thế kỷ 19, Anagarika Dharmapala (1864-1933) khởi xướng phong trào phục hưng Phật giáo, kết hợp với chủ nghĩa dân tộc và bài thuộc địa. Ông cũng thành lập Mahabodhi Society để bảo vệ các thánh địa Phật giáo tại Ấn Độ.
Phật Giáo Sri Lanka Hiện Đại
Hiện nay, khoảng 70% dân số Sri Lanka là Phật tử Theravada. Phật giáo đóng vai trò quan trọng trong chính trị, văn hóa và giáo dục. Sri Lanka là trung tâm nghiên cứu Pali học và Theravada quốc tế với nhiều trường Đại học Phật học danh tiếng.