Phật Giáo Thái Lan - Vương Quốc Phật Giáo Theravada
Thái Lan (Xiêm La) là quốc gia có tỷ lệ Phật tử cao nhất thế giới với khoảng 93-95% dân số, và Phật giáo Theravada đóng vai trò không thể thiếu trong bản sắc văn hóa và chính trị Thái Lan.
Lịch Sử Sơ Khai
Phật giáo đã có mặt tại lãnh thổ Thái Lan từ trước khi người Thái di cư xuống từ miền Nam Trung Quốc. Vương quốc Mon cổ đại và Vương quốc Dvaravati (thế kỷ 6-11) đã có nền Phật giáo Theravada phát triển mạnh, để lại nhiều tượng Phật và bánh xe pháp.
Vương Quốc Sukhothai - Cội Nguồn Văn Hóa Thái
Vương quốc Sukhothai (1238-1438) là nhà nước Thái đầu tiên và nơi Phật giáo Theravada được thiết lập là quốc giáo. Vua Ramkhamhaeng (trị vì 1279-1298) là nhà cai trị Phật giáo nổi tiếng, sáng tạo chữ viết Thái và bảo trợ mạnh mẽ Phật giáo.
Nghệ thuật Phật giáo Sukhothai rất đặc sắc với tượng Phật "walking Buddha" (Phật đi bộ) thanh thoát, hình bàn tay ấn xúc địa (abhaya mudrā) và nụ cười nhẹ nhàng.
Vương Triều Ayutthaya (1351-1767)
Ayutthaya là kinh đô hùng mạnh kế tiếp, nơi Phật giáo tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Vua Trailok (1448-1488) hệ thống hóa mối quan hệ giữa chính quyền và Tăng đoàn, thiết lập những quy định về Tăng chế còn ảnh hưởng đến ngày nay.
Năm 1767, quân Miến Điện phá hủy Ayutthaya, và nhiều thư viện kinh sách, chùa chiền bị thiêu rụi.
Vương Triều Chakri Và Bangkok
Năm 1782, vương triều Chakri lập Bangkok là thủ đô mới. Vua Rama I (1782-1809) tổ chức đại kết tập kinh điển và xây dựng Chùa Ngọc Phật (Wat Phra Kaew) - nơi thờ tượng Phật Ngọc linh thiêng nhất Thái Lan.
Vua Rama IV (Mongkut, 1851-1868), khi còn là tu sĩ, đã thành lập phái cải cách Dhammayut - nhấn mạnh sự tuân thủ Luật Tạng nghiêm ngặt hơn và thiền định theo hướng Tây Tạng. Phái này đối lập với phái Mahanikaya truyền thống.
Hệ Thống Tăng Đoàn Hoàng Gia
Thái Lan có hệ thống Tăng đoàn được tổ chức chặt chẽ với Tăng Thống Tối Cao (Sangharaja) do nhà vua bổ nhiệm. Hoàng gia bảo trợ Phật giáo và mọi vua Thái đều xuất gia ít nhất một thời gian trong đời.
Mỗi năm có hàng triệu thanh niên Thái xuất gia tạm thời (thường trong mùa hè) như một thực hành truyền thống.
Thiền Định Rừng Thái Lan
Thế kỷ 20, Thái Lan có phong trào thiền định rừng (Forest Tradition) quan trọng với hai thiền sư vĩ đại:
- Ajahn Mun Bhuridatta (1870-1949): Người đặt nền móng cho Thiền Lâm Thái Lan, thực hành khổ hạnh và thiền định sâu trong rừng
- Ajahn Chah (1918-1992): Đệ tử của Ajahn Mun, người phổ biến Thiền Lâm ra thế giới, lập Wat Pah Pong và sau đó ảnh hưởng đến Phật giáo phương Tây qua đệ tử Ajahn Sumedho
Phật Giáo Xã Hội Thái Lan Hiện Đại
Phật giáo ăn sâu vào mọi khía cạnh đời sống Thái: từ nghi lễ gia đình (sinh, cưới, tang) đến lễ hội quốc gia. Thiền định được dạy trong trường học, và khóa thiền miễn phí tại các chùa là điều bình thường.
Phong trào "Phật giáo Nhập Thế" (Buddhadasa, Sulak Sivaraksa) cũng mạnh mẽ, kết hợp tu hành với phê phán xã hội và môi trường.