Lịch Sử & Nguồn Gốc
Chùa Yên Mỹ có lịch sử hình thành từ thế kỷ XVII, trong thời kỳ Phật giáo được phục hưng mạnh mẽ dưới sự bảo trợ của các chúa Trịnh ở Đàng Ngoài. Huyện Yên Mỹ từ xưa đã là vùng đất nông nghiệp trù phú với nghề trồng lúa và hoa màu phát triển, dân cư đông đúc và có đời sống văn hóa tinh thần phong phú. Ngôi chùa được những bậc tiền nhân trong làng chung sức xây dựng với mong muốn có một ngôi thờ tự khang trang để con cháu đời đời thờ phụng và học hỏi giáo lý Phật pháp.
Điểm đặc biệt trong lịch sử của chùa Yên Mỹ là sự gìn giữ một bộ sưu tập cổ vật Phật giáo có giá trị cao, được tích lũy qua nhiều thế kỷ. Bộ sưu tập bao gồm các pho tượng đất nung thế kỷ XVII, bộ đồ thờ bằng đồng thau thế kỷ XVIII, các cuốn kinh sách chép tay bằng giấy dó và nhiều vật phẩm tâm linh khác. Các thế hệ trụ trì chùa Yên Mỹ đã có công lớn trong việc bảo quản và gìn giữ những cổ vật này qua bao nhiêu biến động của lịch sử, kể cả trong thời kỳ chiến tranh ác liệt.
Vào năm 1947, khi quân Pháp càn quét vùng Yên Mỹ, vị trụ trì lúc bấy giờ đã tổ chức bí mật chôn giấu toàn bộ cổ vật xuống đất ngay trong khuôn viên chùa để tránh bị cướp phá. Nhờ hành động dũng cảm và khôn ngoan này mà toàn bộ kho báu Phật giáo vô giá của chùa được bảo toàn. Sau khi hòa bình lập lại, các cổ vật được đào lên và tiếp tục được thờ phụng, trở thành niềm tự hào của cộng đồng Phật tử Yên Mỹ và được xem như minh chứng cho tinh thần kiên cường bảo vệ văn hóa dân tộc.
Từ những năm 2000, chùa Yên Mỹ đã phối hợp với Bảo tàng tỉnh Hưng Yên để kiểm kê, nghiên cứu và lập hồ sơ khoa học cho toàn bộ bộ sưu tập cổ vật. Nhiều hiện vật đã được công nhận là bảo vật quý giá của tỉnh, góp phần vào kho tàng di sản văn hóa vật thể của Hưng Yên và cả nước. Chùa hiện đang phối hợp với các nhà khoa học để bảo quản và phát huy giá trị của những cổ vật này phục vụ nghiên cứu học thuật và giáo dục cộng đồng.
Kiến Trúc & Đặc Điểm
Chùa Yên Mỹ được xây dựng theo phong cách kiến trúc Phật giáo thế kỷ XVII với những đặc điểm riêng biệt của vùng đồng bằng sông Hồng. Tổng thể khuôn viên chùa có diện tích khoảng 2.500 m², gồm cổng tam quan, sân chùa, tiền đường, trung đường và hậu cung được bố trí theo trục dọc từ nam lên bắc. Các công trình được xây dựng bằng gạch đặc truyền thống kết hợp với kết cấu gỗ lim chắc chắn. Điểm đặc trưng của kiến trúc chùa Yên Mỹ là các bức phù điêu gắn trên tường ngoài tiền đường, mô tả các cảnh trong kinh Phật và hình ảnh Bồ Tát được tạo tác tinh tế theo phong cách dân gian đặc sắc.
Hậu cung là trái tim của ngôi chùa, nơi đặt bộ tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn — pho tượng cổ nhất và quý giá nhất trong bộ sưu tập cổ vật của chùa. Pho tượng cao 1,2 mét, được tạc từ gỗ mít quý, có 18 tay với các vật phẩm khác nhau tượng trưng cho khả năng cứu độ mọi chúng sinh trong mọi hoàn cảnh. Dù trải qua hàng trăm năm, pho tượng vẫn giữ được nét đẹp nguyên bản với những nét chạm khắc tinh vi và màu sơn son thếp vàng còn khá nguyên vẹn. Xung quanh là các pho tượng cổ khác và bộ đồ thờ đồng thau sáng bóng tạo nên không gian thờ tự vừa cổ kính vừa linh thiêng.
Ngoài kiến trúc chính, chùa Yên Mỹ còn có nhà trưng bày cổ vật được xây dựng năm 2012, nơi các hiện vật Phật giáo quý giá được bảo quản trong điều kiện khí hậu kiểm soát và trưng bày theo thứ tự niên đại. Khách tham quan có thể tìm hiểu lịch sử phát triển của ngôi chùa và Phật giáo địa phương qua các hiện vật được giới thiệu với chú thích song ngữ Việt - Anh. Đây là một điểm đặc biệt hiếm có ở các chùa làng đồng bằng Bắc Bộ, thể hiện ý thức bảo tồn di sản văn hóa rất cao của cộng đồng Phật tử Yên Mỹ.
Ý Nghĩa Tâm Linh
Quan Thế Âm Bồ Tát — biểu tượng của lòng từ bi vô lượng và sự cứu độ — là đối tượng tôn thờ chính tại chùa Yên Mỹ, gắn liền với tín ngưỡng dân gian sâu sắc của người dân địa phương. Theo quan niệm truyền thống, Bồ Tát Quan Âm có khả năng hóa thân vô số hình dạng để đến với chúng sinh trong lúc họ cần được cứu giúp nhất. Người dân Yên Mỹ có câu thành ngữ lưu truyền qua nhiều đời: "Muốn bình an thì về chùa lễ Quan Âm" — phản ánh niềm tin tâm linh sâu sắc và lâu bền đối với vị Bồ Tát từ bi này.
Lễ vía Quan Thế Âm hàng năm tại chùa Yên Mỹ là sự kiện văn hóa tâm linh lớn nhất của huyện, thu hút hàng nghìn Phật tử từ khắp tỉnh Hưng Yên và các tỉnh lân cận về tham dự. Chương trình lễ hội kéo dài ba ngày với nhiều hoạt động phong phú như tụng kinh đêm, múa rồng, hát chầu văn và triển lãm cổ vật Phật giáo. Đặc biệt, đêm hoa đăng thả đèn trên hồ sen trong khuôn viên chùa là khoảnh khắc linh thiêng và đẹp nhất của lễ hội, khi hàng trăm chiếc đèn hoa sen lung linh trôi trên mặt nước dưới ánh trăng.
Chùa Yên Mỹ còn là trung tâm hoạt động từ thiện xã hội của Phật giáo tại địa phương. Quỹ từ thiện của chùa thường xuyên hỗ trợ học bổng cho học sinh nghèo vượt khó, tặng quà cho gia đình chính sách và người già neo đơn, đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng địa phương. Tinh thần từ bi, bác ái và nhập thế tích cực của Phật giáo được chùa Yên Mỹ thể hiện rất sinh động qua những hoạt động thiết thực này, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của cộng đồng xung quanh.
Hướng Dẫn Tham Quan
Chùa Yên Mỹ tọa lạc ngay trung tâm thị trấn Yên Mỹ, dễ dàng tiếp cận từ Quốc lộ 5A với biển hiệu chỉ dẫn rõ ràng. Từ Hà Nội, du khách đi theo đường Quốc lộ 5A khoảng 25 km đến ngã tư Bần Yên Nhân rồi rẽ phải theo đường tỉnh lộ 206 thêm 5 km là đến. Xe buýt tuyến số 123 từ bến xe Giáp Bát Hà Nội có điểm dừng tại thị trấn Yên Mỹ. Chùa mở cửa từ 5 giờ sáng đến 6 giờ chiều mỗi ngày; nhà trưng bày cổ vật mở cửa từ 8 giờ sáng đến 5 giờ chiều và có thể có hướng dẫn viên theo yêu cầu. Khi tham quan nhà trưng bày, khách cần đăng ký trước với ban quản lý chùa để được bố trí người hướng dẫn giới thiệu chi tiết về các cổ vật. Thứ Bảy đầu tiên của tháng âm lịch là thời điểm chùa tổ chức lễ cầu an và pháp hội, rất thích hợp cho những ai muốn trải nghiệm nghi lễ Phật giáo truyền thống đích thực.