Ni Sư Ambapali - Kỹ Nữ Thành Thánh
Ambapali (Pali: Ambapālī) là một trong những nhân vật phụ nữ nổi tiếng nhất trong lịch sử Phật giáo sơ kỳ - một kỹ nữ giàu có và danh tiếng bậc nhất thành Vaishali, người đã trở thành đệ tử của Đức Phật và đạt giác ngộ giải thoát.
Xuất Thân Huyền Thoại
Theo truyền thuyết, Ambapali là một đứa trẻ được tìm thấy dưới gốc cây xoài (amra) trong vườn, vì thế có tên Ambapali (ámb = xoài, pali = người giữ vườn). Bà được nuôi dưỡng bởi người quản lý vườn của vua Vaishali.
Nhờ nhan sắc phi thường, Ambapali trở thành nagarvadhu (kỹ nữ hoàng gia hay "cô dâu của thành phố") - một địa vị xã hội đặc biệt trong Ấn Độ cổ đại, không giống với nghề mại dâm thông thường. Nagarvadhu được coi là báu vật của thành phố, được giáo dục âm nhạc, thơ ca, vũ đạo và được các vương tôn, đại thần tôn trọng.
Gặp Đức Phật
Khi Đức Phật đến Vaishali, Ambapali được mời tham dự pháp hội. Bà nghe Phật thuyết pháp và lập tức thỉnh mời Phật cùng Tăng đoàn đến nhà dùng bữa sáng hôm sau.
Một điều thú vị: các hoàng tử Licchavi (dòng tộc cai trị Vaishali) cũng muốn mời Phật nhưng đến sau. Dù họ ra lệnh và đề nghị trao đổi cả khu vườn xoài của bà, Ambapali vẫn không nhường phần mình. Phật chấp nhận lời mời của bà và từ chối lời mời của hoàng tử.
Sau bữa ăn, Ambapali cúng dường khu vườn xoài Ambavana cho Đức Phật và Tăng đoàn. Chính tại khu vườn này, Đức Phật đã thuyết pháp nhiều lần và cuối cùng tuyên bố sẽ nhập Niết Bàn sau ba tháng.
Xuất Gia và Giác Ngộ
Sau khi con trai (một tu sĩ) qua đời, Ambapali xúc động sâu sắc về vô thường và xin Phật cho xuất gia. Bà cạo đầu, mặc y cà sa và tu tập nghiêm mật.
Ambapali đạt giác ngộ giải thoát và được ghi nhận là A-la-hán (Arahant). Bà là một trong những tỳ kheo ni nổi tiếng nhất trong lịch sử Phật giáo.
Therigatha - Những Bài Kệ Vô Thường
Ambapali là tác giả của một trong những bài kệ đẹp và cảm động nhất trong Therigatha (Trưởng Lão Ni Kệ) - tập thơ của các tỳ kheo ni đầu tiên, được xem là văn học tôn giáo của phụ nữ cổ xưa nhất thế giới.
Bài kệ của Ambapali mô tả sự suy tàn của thân xác theo tuổi tác - từ mái tóc đen bóng đến tóc bạc, từ da mịn màng đến da nhăn nheo - nhưng kết lại bằng câu:
"Đây là thân xác thật của ta, nơi trú ngụ của đau khổ và lão suy. Lời nói của người đạt chân lý là đúng - không thể tránh khỏi."
Bài kệ này không phải than thở mà là sự xác nhận vô thường với trí tuệ giải thoát.
Di Sản
Câu chuyện Ambapali thách thức các quan niệm về phẩm giá và địa vị xã hội. Đức Phật không phân biệt xuất thân hay nghề nghiệp - điều quan trọng là tâm hành hướng đến giải thoát. Đây là thông điệp về tính bình đẳng sâu sắc trong giáo pháp Phật đà.